Türkiye’nin son yıllarda gösterdiği ekonomik performans dünyaca ünlü franchising markalarının da gözünden kaçmadı. 1985 yılında emlak firması Turyap ile başlayan Türkiye’nin franchising yolculuğu bugün 30 milyar Dolar’lık dev bir sektöre dönüştü.

Franchising’in Türkiye’de sağlam adımlarla ilerlemesi, artan alım gücü, tüketici bilinçlenmesi yabancı markaların iştahını kabarttı. Gıdadan tekstile, kahveden emlaka kadar dünya çapında yüzlerce şubesi olan birçok marka Türkiye’ye yatırıma geliyor.

Avrupa’nın en eski kahvecisi Dalmayrr 50 milyon Euro’luk yatırımla Türkiye pazarına adım atmaya hazırlanırken özel kekler üreten Koreli Delimanjoo da “Türkiye’de ben de varım” diyecek. Almanya’da fast food sektörünün ilklerinden olan Kochlöffel de rotayı Türkiye’ye kıran markalardan. Halen Almanya’da 100 franchise’ı bulunan firmanın özel kızarmış tavuÄŸu meÅŸhur. Fransa’nın saÄŸlıklı yaÅŸam merkezi markası Diet Coach Paris de “Kalıcı zayıflığı öğretmek için” Türkiye’ye geliyor. Ãœnlü 25 Alman markasının üst düzey yöneticilerinden oluÅŸan bir delegasyon da araÅŸtırma yapmak için Türkiye’ye geliyor. Aralık ayında yapılacak olan “Bayim Olur musun Fuarı”na hem katılımcı hem de ziyaretçi olarak katılacak.

Yabancı markaların ilgisi onlara danışmanlık hizmeti veren yatırımcılarının da Türkiye ile planlar yapmasına neden oldu. 15 ülkede 2 bin franchise veren firmayla çalışan Franchise-net de Türkiye pazarına adım attı.

Sektör 60 Milyar Dolar’a Koşuyor

Türkiye’de franchising sektörü hızlı bir büyüme trendi içinde. Sektörde beyaz eşyadan fast food’a, tekstilden elektroniğe kadar pek çok alanda franchising veren 800 firma faaliyet gösteriyor. Bu sayının 200’ünü ise yabancı firmalar oluşturuyor. Franchise&More Danışmanlık’ın yaptığı araştırmaya göre sektörün büyüklüğü 30 milyar Dolar. Tahminler 2010’da sektörün 60 milyar Dolar’lık bir hacme ulaşacağı yönünde. İlk kez 2005’te 100 katılımcı ile düzenlenen ve firmalarla girişimcileri buluşturan Bayim Olur musun Fuarı da bu yıl rekor bir katılımla kapılarını açacak.

2007 yılında fuara katılan firmaların yüzde 15’inin yabancı olduÄŸunu söyleyen Medyafors Fuarcılık Yönetim Kurulu BaÅŸkanı Özhan Erem, “Bu hayli büyük bir oran ve her sene giderek artıyor. Genç nüfusun artması, yeniliklere açıklık, toplumun genelinde ilgi ve merak, ekonomimizin giderek iyileÅŸmesi ve yabancı yatırımcıları teÅŸvike yönelik yasaların ortaya çıkması gibi etkenler, özellikle uluslararası franchise yatırımcıların ilgisini giderek Türkiye’ye yönlendiriyor” diyor.

Alman Firmaları Türkiye ile Yakından İlgili

1996’da Almanya’da faaliyete baÅŸlayan Franchise-net bugüne kadar 15 ülkede franchising verenlerle (franchisor) giriÅŸimcileri (franchisee) internet ortamında buluÅŸturuyor. Dünya genelinde 2 bin üyeye sahip olan Franchise-net franchise’a olan ilgi arttığı için geçen ay Türkiye’ye gelme kararı aldı. Franchise-net Genel Müdürü Halil Yelek, “Franchising dünyada Amerika hariç diÄŸer bölgelerde niÅŸ bir sektör. Kavram olarak çoÄŸu insan ne olduÄŸunu anlamış deÄŸil. Almanya’da yaklaşık bin ÅŸirket her sektörde franchising veriyor. Türkiye’de de önceliÄŸimiz altyapı ve bilginin oluÅŸması” diyor. Türkiye’de franchising’in önündeki en önemli problemin markalaÅŸma olduÄŸunu söyleyen Yelek, “Türkiye’de franchising yapılıyor ama bir tanesini Avrupa’da görmüyoruz. Hedefimiz Türkiye’deki franchise sektörünün tabanını oturtmak, franchising’i geliÅŸtirmek ve Türkiye’deki baÅŸarılı sistemleri de dünyaya tanıtmak” diyor. Yelek, “Türkiye’ye açılacağımızı duyan birçok Alman firması bize baÅŸvurdu” açıklamasını yapıyor.

İnternette de Franchising Patlaması Yaşanacak

Franchise-net Genel Müdürü Halil Yelek, “4 sene içinde Türkiye’de franchising veren firmaların sayısı dörde katlandı. Türkiye’de çok ciddi bir canlanma var ancak yeterli bilinç hâlâ oturmuÅŸ deÄŸil. Bu bilincin oturması en etkin iletiÅŸim aracı olan interneti öne çıkaracak” diyor. Franchise&More BaÅŸkanı Osman Bilge de konu ile ilgili web sitelerindeki artışın sektörün genel hareketliliÄŸini yansıttığını söylüyor. Bilge, “Yurtdışında çok yaygın olan bu tarz sitelerin sayısı önümüzdeki dönemde daha da artacak, çünkü sektör oldukça hareketlendi. Ä°nternet sitelerinin sayısı önümüzdeki dönemde katlanacak” diyor. Firmalar belli bir ücret karşılığında bu sitelere üye olabiliyorlar. Åžu anda Franchise&More’un listesinde 350, bayimolurmusun.com’da 200, franchise-net’te ise Türkiye’den 46 üye firma var.

Subway Büyüme Atağına Geçti, Hedef 80 Dükkân

Yeni girecek olan markaların yanı sıra Türkiye’de faaliyette olan firmalar da büyüme atağında. Bu firmalardan biri de Subway. Firma 86 ülkede 30 bin restorana sahip. Türkiye Subway Franchise Satışı ve GeliÅŸtirilmesi Sorumlusu (Development Agent) Nilay Çetin, hedeflerinin 2007 sonunda Türkiye’de 10 dükkâna ulaÅŸmak olduÄŸunu söylüyor. Çetin, “Åžu anda 6 maÄŸazamız var. 7 yıl içinde Ä°stanbul’da 50, Türkiye’de ise 80 dükkâna ulaÅŸmayı hedefliyoruz. GiriÅŸimcilerden çok fazla teklif almaya baÅŸladık. Ayda ortalama 600 civarında baÅŸvuru geliyor. Subway’da franchise bedeli 10 bin dolar. Subway’in franchisee’leri arasında yer alabilmek için az da olsa yabancı dil bilmek gerekiyor çünkü eÄŸitimler ABD, Fransa, Almanya’da veriliyor” diyor. Türkiye’de franchising sektörüne olan ilginin arttığını söyleyen Çetin, “Franchising en saÄŸlam yatırım, çünkü marka tanınırlığınız var ve riskleriniz çok. Zaten kanıtlanmış bir baÅŸarının üzerinden iÅŸ yapıyorsunuz” ÅŸeklinde konuÅŸuyor. Subway geçen iki senedir hem franchise verme hem de dükkân sayısı açısından McDonalds’ları geçmiÅŸ durumda.

Dalmayrr 50 Milyon Euro Yatırım Yapacak

Alman kahve devi Dallmayr Kafe bu alanda son dönemin en iddialı yatırımlarından birini hayata geçirmek için düğmeye bastı. Dallmayr, Türkiye’ye 50 milyon euroluk yatırım yapacak ve franchising ile büyüyecek. Marka, Avrupa’nın en eski kahvecisi olarak tanınıyor. Dalmayrr Kafe Türkiye’de 1999’dan beri distribütörlük yoluyla yer alıyor. Ancak Türkiye’deki potansiyel, ana firmayı Türkiye’ye çekti. Bundan sonraki yatırımlar ana merkez tarafından yapılacak. Türkiye genelinde ağırlıklı olarak otellerde olmak üzere 9 ÅŸubesi olan Dallmayr Kafe Türkiye Genel Müdürü Akın Güngör, “Almanya genel merkeze Türkiye’deki büyüme potansiyelini gösterdik. Buraya yatırım kararını almalarında en çok otomat pazarı ve kahve talebinin yükselmesi etkili oldu. AB’de her 100 kiÅŸiye bir kahve makinesi düşerken Türkiye’de 5 bin kiÅŸiye bir makine düşüyor” diyor. 2008 sonuna kadar toplam 35 noktada olmayı planlayan Dallmayr Kafe’nin isim hakkı bedeli 50 bin Euro, toplam yatırım bedeli ise 150 bin Euro olarak belirlendi.

1998’den beri Kore’de fast food alanında faaliyet gösteren ve “Delimanjoo” keklerinin franchise haklarını bütün dünyada yürüten Delice Türkiye’de franchising verecek. Özel piÅŸirme fırınları olan içi kremalı Delimanjoo keklerinin özel piÅŸirme makineleri bulunuyor. Çin, Hawaii, Atlanta, Kanada, Amerika ve Rusya’dan sonra Türkiye’de franchising verecek olan Delice’nin franchising bedeli ise 50 bin Euro olarak belirlendi. Delice, küçük mekânlar için uygun bir iÅŸ modeli olarak öne sürülüyor. Almanya’da fast food sektörünün ilklerinden olan Kochlöffel de Türkiye’ye franchising verecek yabancı firmalardan. Åžu anda Almanya’daki  franchise sayısı 100 olan ÅŸirketin özel Kochlöffel kızarmış tavuÄŸu ve kızartılmış çeÅŸitli tavuk-sosisleri meÅŸhur. Dekorasyon ile beraber toplam yatırım ise 300 bin Euro olan Kochlöffel’in franchising bedeli ise 50 bin Euro. Bir defaya mahsus giriÅŸ ücreti ise 15 bin Euro. Ä°ÅŸletmelerin çoÄŸu ÅŸehirlerin alışveriÅŸ merkezleri ile iÅŸlek caddelerinde bulunuyor.

Franchise Akademisi Kuruldu

Franchise almak isteyenlerin bundan sonra kendilerini konuyla ilgili daha yetkin kılmak için baÅŸvurabilecekleri bir akademileri de var. UFRAD’da (Ulusal Franchising DerneÄŸi) sektöre ilgi duyan giriÅŸimcileri ve gençleri eÄŸitmek için Ä°stanbul’da Aydın Ãœniversitesi bünyesinde Franchising Akademisi’ni kurdu. Akademi geçen ay eÄŸitimlerine baÅŸladı. UFRAD DerneÄŸi BaÅŸkan Yardımcısı Osman Bilge baÅŸvuruların kendilerini çok tatmin ettiÄŸini ve talebin giderek arttığını söylüyor. Bilge, “Ä°lk eÄŸitimde 12 kiÅŸiye ulaÅŸtık. Bayramdan sonraki eÄŸitimler dolacak. 20 kiÅŸilik sınıflarda hem akÅŸam hem gündüz eÄŸitimler vereceÄŸiz” diyor.

Franchising Sisteminin Babası Singer’in Yaratıcısı

Franchising sistemi ilk olarak 1850’li yıllarda ABD’de uygulanmaya baÅŸladı. Singer dikiÅŸ makinesi’nin Mucidi Isaac Singer’in karşılaÅŸtığı iki önemli problem sistemin temellerinin atılmasına sebep oldu: DikiÅŸ makinelerini yapmak için gerekli sermayeden yoksun olması ve potansiyel müşterilerin makine kullanımı konusunda gerekli eÄŸitim almadan makineleri almaya gönülsüz olmaları… Singer satış haklarını devrettiÄŸi bölgesel iÅŸadamlarından belirli bir lisans ücreti alarak sermaye sorununu çözdü ve bölgelerdeki satıcıların müşterileri eÄŸitmesinin de sorumluluÄŸunu üstlenmesini saÄŸladı. Singer’in dağıtım ağı böylece franchising sektörünün temellerinin atılmasını saÄŸladı. Bugünkü anlamıyla iÅŸ formatı olan franchising ise Ä°kinci Dünya Savaşı sonrasına ekonomi lügatine girdi. Milyonlarca kadın ve erkeÄŸin savaÅŸtan dönmesiyle patlayan nüfus her türlü servis ve ürüne ihtiyacı artırdı. Franchising de özellikle fast food, otel, emlak gibi alanlarda hızlı büyümeye cevap veren destekleyen bir iÅŸ modeli olduÄŸu için tercih edildi. 1990’lı yılların başında franchising’e katılmış bulunan iÅŸletme sayısı dünya çapında 540 bin civarındayken bugün 2 milyona yaklaÅŸtığı tahmin ediliyor.

Türkiye’de Uygulama 1985 Yılında Başladı

ü  Türkiye’de ilk yerli franchising uygulaması 1985 yılında Turyap ile başladı.

ü  Türkiye’de ilk yabancı franchising uygulaması ise McDonald’s ile 1986 yılında başladı.

ü  Franchising sisteminin sağlıklı bir şekilde yerleşmesi için 1991’de Ulusal Franchising Derneği kuruldu.

ü  1991’de franchise veren bir yerli, dört tane de yabancı marka bulunurken bu sayı 2007’de 800’e ulaştı

ü

Ünlüler de Franchise’ı Tercih Ediyor

Bugüne kadar Türkiye çapında 338 iÅŸletmeye franchise verdiklerini belirten Turyap Yönetim Kurulu Ãœyesi BaÅŸak Soner, “Franchising, müşterilerde güven duygusu oluÅŸturuyor. Ä°nsanlar markalı emlak ÅŸirketlerinden yapacakları kiralama ve satın alma iÅŸlemlerinde herhangi bir usulsüz uygulama ile karşılaÅŸmayacaklarını biliyorlar. Ãœlkemizde gayrimenkul alım-satımının ön plana çıkmasıyla bu iÅŸi yapanlar markalı olma yarışı içine girdiler. ‘Bir hizmeti en iyi marka sattırır’ düşüncesi de emlak sektörüne bu anlayışı kazandırdı” diyor. Soner, sektöre olan ilginin artmasının “emlakçı” profilini de deÄŸiÅŸtirdiÄŸini söylüyor. Soner, “Nitekim, artık meslek olarak emlakçılığı seçen kiÅŸilerde eÄŸitim (yüksekokul mezunu olma) ÅŸartı aranıyor. EÄŸitim düzeyi arttıkça, piyasadaki alım- satım iÅŸlemlerinin kalitesinin yükseleceÄŸi öngörülüyor. Ãœnlüler de sektöre girmek istediklerinde zincir emlak ÅŸirketlerini tercih ediyorlar” diyor. Turyap’tan franchise almanın bedeli 6 bin ila 15 bin dolar arasında deÄŸiÅŸiyor.