*Büyüme ve iş hacminin artması, verimlilik artışını getirir.

*Mal ve hizmetlerin daha fazla satılması franchisor’ın finansal kuruluşlardan kredi bulma imkanını kolaylaştırır.

*Daha hızlı ve selektif bir dağıtım söz konusu olur. Dağıtım sisteminin denetimi ise daha kolaydır.

*Pazar ile ilgili hızlı ve sürekli bilgi akışı sağlanır.

Bu gibi avantajların yanı sıra elbette uygulama sırasında ortaya çıkan bazı olumsuzluklar da var. Bunların başında sisteme giriş aidatlarının bazen tahsil edilememesi geliyor. Franchisee işletmelere sağlanan mal, hizmet gibi bedellerin tahsilinde güçlükler yaşanabiliyor. Ayrıca franchisee işletmelerin sistemin sağlayacağı yararları tek taraflı olarak, franchise veren işletmeden beklemeleri, işbirliği anlayışını zedeleyebiliyor. Sistemin franchisor açısından en riskli yanı ise, başarılı ve kalitesi kanıtlanmış bir marka veya ismin franchisee’nin hataları sonucu zarar görebilmesi. Bunun önlemenin yolu ise sıkı denetim.

Franchise veren ve alan, basitçe iki taraf olarak görünse bile, yetkilerine ve üstlendikleri işlere göre değişik şekillerde adlandırılırlar.

Franchise Veren (Franchisor, Franchiser)
Sistemin ve markanın haklarına sahip olan ve franchise anlaşması ile bu hakları üçüncü yatırımcılara kullandıran kişi veya kuruluştur. Franchise veren, sistemi kuranın kendisi olabileceği gibi, sadece franchise haklarını satma yetkisine sahip bir başkası da olabilir. Franchise verenin aynı sistemle çalışan kendi işletmesi veya işletmeleri olabilir veya olmayabilir. Franchise veren, sistemin gereği olan araştırma, eğitim, denetim, vb. gibi destekleri üstlenir.

Franchise Alan (Franchisee)
Sistemin ve markanın belli bir satış-hizmet noktası ve/veya bölgesi için haklarını anlaşma ile alarak uygulayan bağımsız yatırımcıdır.

Bölge Franchise Alan (Area Franchisee)
Franchise veren, pazarın belli yükümlülüklerini ve haklarını belli bir coğrafi alanda bölge franchise alana devreder. Bölge franchise alan bazı sistemlerde alt franchise alanlara işletme açtırabilir, bazı sistemlerde sadece kendisi işletmeler açabilir. Bölge franchise alan, sistemin gereklerine göre, adeta bir franchise veren gibi alt franchise alanın seçimi, işletme yeri seçimi, eğitim, denetim, mal temini vb. gibi işlevlerin bir veya bir kaçını üstlenebilir.

Alt Franchise Alan (Sub Franchisee)
Bölge franchise alan tarafından sistemi ve markayı kullanma hakkı anlaşma ile verilen kişi veya firmadır. Bazı sistemlerde anlaşma doğrudan bölge franchise alan ile alt franchise alan arasında yapılırken, bazı sistemlerde franchise veren anlaşmaya kendisi taraf olmaktadır.

Masterfranchise Alan (Master Franchisee)
Yurt dışında geliştirilmiş bir sistem ve markanın belli bir ülkede kullanma haklarını alan kişi veya kurumdur. Bazen sadece masterfranchise alanın işletme açmasına izin verilirken, çoğunlukla kendi altında franchise satış hakkı da verilir. Bazı sistemlerde verilen franchise’lar masterfranchise alana bağlıyken, bazılarında doğrudan yurtdışındaki merkeze bağlı olurlar.

Sistem (Franchise System)
Franchise ilişkisi kapsamındaki kural ve görevlerin bütününü tanımlar.  Faaliyet konusu perakendecilik işinin yer seçimi, kurulması, işletme prosedürleri, satış teknikleri, markaların kullanımı, personelinin eğitimi, işletmenin denetimi, franchise alanların seçimi, franchise anlaşması gibi konular belirlenir.

İşletme (Outlet, Store)
Perakende işinin yapılmasına kullanılan fiziki ortamı tanımlar. Genellikle ürün veya hizmet satışında kullanılan mağaza, dükkan, restoran, otel, ofis, depo gibi yapılardır. Telefon veya internet üzerinden sipariş alınarak müşterinin yerinde satılan veya postayla/internetle gönderildiği ürün veya hizmetler (örn. temizlik, bakıcılık, web hizmetleri, vb.) söz konusu olduğunda ev, ortak kullanılan ofis, bilgisayar, internet, depo, vb. işletmeyi oluşturan unsurlardır.

Franchise Giriş Bedeli (Royality, Lumb Sum Fee)
Franchise alanın, sisteme girmek için başlangıçta franchise verene ödediği bedeldir.

Franchise Kullanım Bedeli (Franchise Fee)
Çoğu sistemlerde franchise alanın işletme süresince sistemi ve markayı kullanması karşılığında franchise verene ödediği bedeldir. Genellikle aylık bazen haftalık alınan bedel cironun veya karın belli bir oranı olabileceği gibi, başka büyüklüklere, örneğin işletme alanına veya hizmet birimi adedine göre de alınabilir. Kullanım bedeli için bir taban sınır konabileceği gibi, aylık sabit bir ödeme de alınabilir.

Reklam Fonu (Advertising Fee)
Çoğu sistemlerde merkezden yapılan toplu reklam harcamaları için bir fon kurulur ve işletmelerden katkı bedeli toplanır. Bu bedel genellikle ciro ile orantılı tanımlanır.

Kaynak: Franchise&More-Osman Bilge

*Büyüme ve iş hacminin artması, verimlilik artışını getirir.

*Mal ve hizmetlerin daha fazla satılması franchisor’ın finansal kuruluşlardan kredi bulma imkanını kolaylaştırır.

*Daha hızlı ve selektif bir dağıtım söz konusu olur. Dağıtım sisteminin denetimi ise daha kolaydır.

*Pazar ile ilgili hızlı ve sürekli bilgi akışı sağlanır.

Bu gibi avantajların yanı sıra elbette uygulama sırasında ortaya çıkan bazı olumsuzluklar da var. Bunların başında sisteme giriş aidatlarının bazen tahsil edilememesi geliyor. Franchisee işletmelere sağlanan mal, hizmet gibi bedellerin tahsilinde güçlükler yaşanabiliyor. Ayrıca franchisee işletmelerin sistemin sağlayacağı yararları tek taraflı olarak, franchise veren işletmeden beklemeleri, işbirliği anlayışını zedeleyebiliyor. Sistemin franchisor açısından en riskli yanı ise, başarılı ve kalitesi kanıtlanmış bir marka veya ismin franchisee’nin hataları sonucu zarar görebilmesi. Bunun önlemenin yolu ise sıkı denetim.

Türkiye’de franchising hangi durumda, ekonomideki dalgalanmalar sektörü etkiliyor mu?

Ülkemizde franchising sistemi hızla gelişiyor. Giyim’de 695, hizmet sektöründe 1570, mağazacılıkta 2 bin 85 ve danışmanlıkta 6 olmak üzere toplam 4 bin 356 işletme var. Genel anlamda döviz dalgalanmaları ve seçimi, franchising sistemini olumsuz yönde etkileyeceğini düşünmüyorum.

Franchise girişimciler için nasıl bir alan?

Franchising geleceği garantili bir iş ortamı sağlıyor. UFRAD da, bunu daha iyi anlatabilmek, yatırımcıları franchising konusunda bilinçlendirmek, girişimcileri yönlendirmek, sistemin doğru anlaşılması ve yaygınlaştırılması için çalışıyor. Franchising’in, yatırımcıya sağlayacağı artı değeri anlatmaya, yatırımlarının geri dönüşü konusundaki tereddütleri gidermeye çalışıyoruz.

Nedir bu artı değerler?

Franchise veren şirketler kendi alanlarındaki arz ve talep dengelerini gözetiyor. Kendini ispat etmiş markalar franchise veriyor. Bu da büyük bir geri dönüş garantisi sağlar. Ayrıca markanın altyapısını, pazardaki tecrübesini, bilgi birikimini kullanıyorsunuz. Türkiye’de perakende sektörünün gelişimini de düşünürsek franchise, yatırımcılar ve girişimciler için iyi bir seçenek. Franchise veren firma ise markasını sektörde ve pazarda tanıtma, rekabet etme şansı yakalıyor. Ayrıca Türkiye için istihdamı artırma ve kayıt altına alma açısından önemli.

4. Franchise ve Markalı Bayilik Fuarı hakkında ne söylemek istersiniz?

Kendi alanında Türkiye’nin tek fuarı olan “Bayim Olur musun?” yeni iş olanakları yaratmak isteyen girişimcilerin, bayilik ve franchise veren yerli ve yabancı firmaların bir arada olduğu ortak bir platform oluşturuyor. Dünyadaki franchise fuarları yılda bir kez düzenleniyor, bu anlamda yılda iki kez düzenlenmesiyle bir ilk oluşturuyor. Fuar kapsamında girişimcilerin bir yatırıma giderken en çok nelere dikkat etmeleri gerektiği konusunda UFRAD tarafından seminerler düzenleniyor. Fuarda benzer sektörlerdeki markaları ve ürünleri karşılaştırma; onların markalarıyla, çalışma sistemleriyle nasıl bir fark yarattıklarını, sizi gelişen şartlarda bilgi birikimleriyle nasıl destekleyeceklerini öğrenme olanağına sahip oluyorsunuz.

Fuara katılacak girişimciler franchise ararken nelere dikkat etmeli?

Paranız var ama nereye yatıracağınızdan emin değilsiniz, ’Hangi sektöre gireyim, Yarının ihtiyaçlarına cevap verebilir miyim?’ diye düşünüyorsunuz. Markanın değerini, geçmişini, yarın nereye taşınabileceğini, lojistiğini, size verdiği desteği, markayı yönetenlerin geleceğe bakışlarını, markanın rekabet gücünü dikkate almalısınız. Franchisor için müşteri misiniz yoksa ortak mı? İki tarafın da birbirine güveni çok önemli.

UFRAD neler yapıyor?

UFRAD, tüm dünyadaki benzerleri gibi franchise veren firmaları bünyesinde toplayan bir kuruluş. Üye sayımız şu an 70. Yayın, seminer, konferans gibi yolları kullanarak franchising kavramını genişletmek için çalışmalar yapıyoruz. Ana amacımız, franchising’in Türkiye’de doğru bir biçimde öğrenilmesini, sağlıklı bir biçimde gelişmesini sağlayabilmek, temel kuralları belirlemek ve uygulamasını sağlamak, franchising’in Türk hukuk sistemi içindeki yerini bulması için gerekli çalışmaları yapmak ve sistemin geliştirilmesi için bilgi kaynakları oluşturmak. Ülkemizin ekonomi politikasıyla ilgilenen kişilere, özellikle esnaf ve sanatkârlara, özel girişimcilere, serbest meslek mensuplarına, özel ve kamu kesiminde çalışan yöneticilere hitap ediyoruz. Yerli franchise sahibi firmaların, yatırımlarını yurtdışı pazarlara taşımasında ilişkiler kuruyoruz. Uluslararası platformlarda düzenlenen franchising fuarlarını takip ediyoruz.

Yurtdışındaki benzer derneklerle bağlantılarınız var mı?

2006 yılında Dünya Franchising Derneği’ne üyeliğimiz kabul edildi. Atina’da 23-26 Şubat 2007 tarihleri arasında düzenlenen “9. Uluslararası Franchise Fuarı’na Yunanistan Franchise Derneği Genel Başkanı Loannis Iliadis”in özel davetlisi olarak gittik. 15-16 Mart günlerinde İspanya’nın Barcelona kentinde düzenlenen “5. Akdeniz Franchise Forumu”na katıldık.

Franchise sistemleri, Franchise & More deneyimleri ışığında 2 faktöre bağlı olarak başarılı yürüyebilmektedir.

Para Kazanmak

Bir franchise sistemi öncelikle her bir işletmesinde iyi gelir elde edebilmelidir. Ortada bölüşecek pasta yoksa, franchise da olamaz. Franchise alan kendi başına kazanabileceğinden daha para kazanmayacaksa işi sürdürmez. Franchise veren özgün iş fikri ve modeli  ve ortaya koyduğu eforu ile kazancı artıramıyorsa içinden kendine menfaat sağlayamaz, işini öğretmez, markasını kullandırmaz, sistemi yürütmez.

Dengeli Paylaşmak

Franchise veren ve alan, sistem ve marka sayesinde yaratılan katma değeri dengeli şekilde paylaşmalıdırlar. Denge, her birinin koyduğu para, bilgi ve çabayla kendi kazanabileceği kadar alması, ilave karın ise tarafların güçlerl ile orantılı paylaşılması halidir.
Kaynak: Franchise&More-Osman Bilge

İş hayatında birçok kişi temel motivasyonlarının para olmadığını söyleyecektir. Gerçekten de çoğu, hele alınan riskler ve harcanan çaba göz önüne alınacak olursa, başka işlerde daha fazla kazanabilecek kişilerdir. Bu bazı iş adamları ve iş kadınlarının çok iyi para kazanmadıkları anlamına gelmez, fakat beklenti, çoğunlukla görkemli bir hayat tarzından çok, makul bir düzen olmalıdır. Elde edilecek ödül faaliyetin doğasını ve kişisel tatminle o işe dahil olmanın verdiği heycanı birleştirir. Bunlardan bazıları şunlardır:

Bağımsızlık ve otonomi: Başkaları tarafından denetlenmek ve onlara danışmaktansa kendi zaman ve çabanızı (sınırlar dahilinde) yapılandırmaktan tatmin olursunuz.

Kişisel yetenekler için bir dışa açılım noktası bulmak: Birçok işte insanlar dar bir çerçevede çalışmak zorunda bırakılırlar. Böylelikle iş kendini tekrarlamaya başlar, geliştirici ve rekabete açık olmaktan çıkar.

Kendi işinizde ise geniş bir yelpazeye yayılan görevler ve faaliyetlerden sorumlu olursunuz. Bu, stresli ve yoğun çaba isteyen bir ortamdır. Fakat en azından sıkıcı değildir.

Beraber çalışacağınız insanları seçme imkanı: Mali gücünüz kimi çalıştırmaya yeteceği veya kimin sizinle çalışmaya müsait durumda olduğu gibi belli sınırlar dahilinde beraber çalışacağınız kişileri kendiniz seçersiniz ve işverenin seçtiği kişilerle çalışmak zorunda kalmazsınız.

Kendi kendinizin patronu olma statüsü: Hiç kimse bütünüyle kendi patronu değildir. Müşterilerin, üreticilerin, bankacıların isteklerini karşılamak zorundasınız. Fakat en azından kendi işinizin sahibi olmak bu konuma sizi oldukça yaklaştırmış olur ve modern toplumda kendi işinin sahibi iş adamı rolünün size getireceği statü ve prestijden yararlanırsınız.

Sosyal tatminler: İşinizin içerdiği mal ve hizmetlerle her anlamda bütünleşmenizle gerçekleşir. İşinizle ilintili çok miktarda kişi ve kuruluşla olan sosyal ilişkiler (üreticiden son tüketiciye kadar) normal bir işte olduğundan çok daha büyük bir çeşitlilik oluşturur.

Özet olarak, yukarıda belirttiklerimiz genellikle kendi işinde çalışıldığında duyulan tatminlerdir. Bunlardan çok farklı motivasyonları olan kişiler için bir iş kurmak en iyi yol olmayabilir.

Kişisel özellikler ve kapasite, iş hayatındaki başarının belirlenmesinde çoğunlukla en büyük öneme sahip noktalardır. Bir işletmeyi yürütmek, sıradan bir işten çok bir hayat tarzıdır. Stresle başa çıkabilme yetisi ve ısrarcı bir kişilik gerektirir.

Türkiye’nin son yıllarda gösterdiği ekonomik performans dünyaca ünlü franchising markalarının da gözünden kaçmadı. 1985 yılında emlak firması Turyap ile başlayan Türkiye’nin franchising yolculuğu bugün 30 milyar Dolar’lık dev bir sektöre dönüştü.

Franchising’in Türkiye’de sağlam adımlarla ilerlemesi, artan alım gücü, tüketici bilinçlenmesi yabancı markaların iştahını kabarttı. Gıdadan tekstile, kahveden emlaka kadar dünya çapında yüzlerce şubesi olan birçok marka Türkiye’ye yatırıma geliyor.

Avrupa’nın en eski kahvecisi Dalmayrr 50 milyon Euro’luk yatırımla Türkiye pazarına adım atmaya hazırlanırken özel kekler üreten Koreli Delimanjoo da “Türkiye’de ben de varım” diyecek. Almanya’da fast food sektörünün ilklerinden olan Kochlöffel de rotayı Türkiye’ye kıran markalardan. Halen Almanya’da 100 franchise’ı bulunan firmanın özel kızarmış tavuğu meşhur. Fransa’nın sağlıklı yaşam merkezi markası Diet Coach Paris de “Kalıcı zayıflığı öğretmek için” Türkiye’ye geliyor. Ünlü 25 Alman markasının üst düzey yöneticilerinden oluşan bir delegasyon da araştırma yapmak için Türkiye’ye geliyor. Aralık ayında yapılacak olan “Bayim Olur musun Fuarı”na hem katılımcı hem de ziyaretçi olarak katılacak.

Yabancı markaların ilgisi onlara danışmanlık hizmeti veren yatırımcılarının da Türkiye ile planlar yapmasına neden oldu. 15 ülkede 2 bin franchise veren firmayla çalışan Franchise-net de Türkiye pazarına adım attı.

Sektör 60 Milyar Dolar’a Koşuyor

Türkiye’de franchising sektörü hızlı bir büyüme trendi içinde. Sektörde beyaz eşyadan fast food’a, tekstilden elektroniğe kadar pek çok alanda franchising veren 800 firma faaliyet gösteriyor. Bu sayının 200’ünü ise yabancı firmalar oluşturuyor. Franchise&More Danışmanlık’ın yaptığı araştırmaya göre sektörün büyüklüğü 30 milyar Dolar. Tahminler 2010’da sektörün 60 milyar Dolar’lık bir hacme ulaşacağı yönünde. İlk kez 2005’te 100 katılımcı ile düzenlenen ve firmalarla girişimcileri buluşturan Bayim Olur musun Fuarı da bu yıl rekor bir katılımla kapılarını açacak.

2007 yılında fuara katılan firmaların yüzde 15’inin yabancı olduğunu söyleyen Medyafors Fuarcılık Yönetim Kurulu Başkanı Özhan Erem, “Bu hayli büyük bir oran ve her sene giderek artıyor. Genç nüfusun artması, yeniliklere açıklık, toplumun genelinde ilgi ve merak, ekonomimizin giderek iyileşmesi ve yabancı yatırımcıları teşvike yönelik yasaların ortaya çıkması gibi etkenler, özellikle uluslararası franchise yatırımcıların ilgisini giderek Türkiye’ye yönlendiriyor” diyor.

Alman Firmaları Türkiye ile Yakından İlgili

1996’da Almanya’da faaliyete başlayan Franchise-net bugüne kadar 15 ülkede franchising verenlerle (franchisor) girişimcileri (franchisee) internet ortamında buluşturuyor. Dünya genelinde 2 bin üyeye sahip olan Franchise-net franchise’a olan ilgi arttığı için geçen ay Türkiye’ye gelme kararı aldı. Franchise-net Genel Müdürü Halil Yelek, “Franchising dünyada Amerika hariç diğer bölgelerde niş bir sektör. Kavram olarak çoğu insan ne olduğunu anlamış değil. Almanya’da yaklaşık bin şirket her sektörde franchising veriyor. Türkiye’de de önceliğimiz altyapı ve bilginin oluşması” diyor. Türkiye’de franchising’in önündeki en önemli problemin markalaşma olduğunu söyleyen Yelek, “Türkiye’de franchising yapılıyor ama bir tanesini Avrupa’da görmüyoruz. Hedefimiz Türkiye’deki franchise sektörünün tabanını oturtmak, franchising’i geliştirmek ve Türkiye’deki başarılı sistemleri de dünyaya tanıtmak” diyor. Yelek, “Türkiye’ye açılacağımızı duyan birçok Alman firması bize başvurdu” açıklamasını yapıyor.

İnternette de Franchising Patlaması Yaşanacak

Franchise-net Genel Müdürü Halil Yelek, “4 sene içinde Türkiye’de franchising veren firmaların sayısı dörde katlandı. Türkiye’de çok ciddi bir canlanma var ancak yeterli bilinç hâlâ oturmuş değil. Bu bilincin oturması en etkin iletişim aracı olan interneti öne çıkaracak” diyor. Franchise&More Başkanı Osman Bilge de konu ile ilgili web sitelerindeki artışın sektörün genel hareketliliğini yansıttığını söylüyor. Bilge, “Yurtdışında çok yaygın olan bu tarz sitelerin sayısı önümüzdeki dönemde daha da artacak, çünkü sektör oldukça hareketlendi. İnternet sitelerinin sayısı önümüzdeki dönemde katlanacak” diyor. Firmalar belli bir ücret karşılığında bu sitelere üye olabiliyorlar. Şu anda Franchise&More’un listesinde 350, bayimolurmusun.com’da 200, franchise-net’te ise Türkiye’den 46 üye firma var.

Subway Büyüme Atağına Geçti, Hedef 80 Dükkân

Yeni girecek olan markaların yanı sıra Türkiye’de faaliyette olan firmalar da büyüme atağında. Bu firmalardan biri de Subway. Firma 86 ülkede 30 bin restorana sahip. Türkiye Subway Franchise Satışı ve Geliştirilmesi Sorumlusu (Development Agent) Nilay Çetin, hedeflerinin 2007 sonunda Türkiye’de 10 dükkâna ulaşmak olduğunu söylüyor. Çetin, “Şu anda 6 mağazamız var. 7 yıl içinde İstanbul’da 50, Türkiye’de ise 80 dükkâna ulaşmayı hedefliyoruz. Girişimcilerden çok fazla teklif almaya başladık. Ayda ortalama 600 civarında başvuru geliyor. Subway’da franchise bedeli 10 bin dolar. Subway’in franchisee’leri arasında yer alabilmek için az da olsa yabancı dil bilmek gerekiyor çünkü eğitimler ABD, Fransa, Almanya’da veriliyor” diyor. Türkiye’de franchising sektörüne olan ilginin arttığını söyleyen Çetin, “Franchising en sağlam yatırım, çünkü marka tanınırlığınız var ve riskleriniz çok. Zaten kanıtlanmış bir başarının üzerinden iş yapıyorsunuz” şeklinde konuşuyor. Subway geçen iki senedir hem franchise verme hem de dükkân sayısı açısından McDonalds’ları geçmiş durumda.

Dalmayrr 50 Milyon Euro Yatırım Yapacak

Alman kahve devi Dallmayr Kafe bu alanda son dönemin en iddialı yatırımlarından birini hayata geçirmek için düğmeye bastı. Dallmayr, Türkiye’ye 50 milyon euroluk yatırım yapacak ve franchising ile büyüyecek. Marka, Avrupa’nın en eski kahvecisi olarak tanınıyor. Dalmayrr Kafe Türkiye’de 1999’dan beri distribütörlük yoluyla yer alıyor. Ancak Türkiye’deki potansiyel, ana firmayı Türkiye’ye çekti. Bundan sonraki yatırımlar ana merkez tarafından yapılacak. Türkiye genelinde ağırlıklı olarak otellerde olmak üzere 9 şubesi olan Dallmayr Kafe Türkiye Genel Müdürü Akın Güngör, “Almanya genel merkeze Türkiye’deki büyüme potansiyelini gösterdik. Buraya yatırım kararını almalarında en çok otomat pazarı ve kahve talebinin yükselmesi etkili oldu. AB’de her 100 kişiye bir kahve makinesi düşerken Türkiye’de 5 bin kişiye bir makine düşüyor” diyor. 2008 sonuna kadar toplam 35 noktada olmayı planlayan Dallmayr Kafe’nin isim hakkı bedeli 50 bin Euro, toplam yatırım bedeli ise 150 bin Euro olarak belirlendi.

1998’den beri Kore’de fast food alanında faaliyet gösteren ve “Delimanjoo” keklerinin franchise haklarını bütün dünyada yürüten Delice Türkiye’de franchising verecek. Özel pişirme fırınları olan içi kremalı Delimanjoo keklerinin özel pişirme makineleri bulunuyor. Çin, Hawaii, Atlanta, Kanada, Amerika ve Rusya’dan sonra Türkiye’de franchising verecek olan Delice’nin franchising bedeli ise 50 bin Euro olarak belirlendi. Delice, küçük mekânlar için uygun bir iş modeli olarak öne sürülüyor. Almanya’da fast food sektörünün ilklerinden olan Kochlöffel de Türkiye’ye franchising verecek yabancı firmalardan. Şu anda Almanya’daki  franchise sayısı 100 olan şirketin özel Kochlöffel kızarmış tavuğu ve kızartılmış çeşitli tavuk-sosisleri meşhur. Dekorasyon ile beraber toplam yatırım ise 300 bin Euro olan Kochlöffel’in franchising bedeli ise 50 bin Euro. Bir defaya mahsus giriş ücreti ise 15 bin Euro. İşletmelerin çoğu şehirlerin alışveriş merkezleri ile işlek caddelerinde bulunuyor.

Franchise Akademisi Kuruldu

Franchise almak isteyenlerin bundan sonra kendilerini konuyla ilgili daha yetkin kılmak için başvurabilecekleri bir akademileri de var. UFRAD’da (Ulusal Franchising Derneği) sektöre ilgi duyan girişimcileri ve gençleri eğitmek için İstanbul’da Aydın Üniversitesi bünyesinde Franchising Akademisi’ni kurdu. Akademi geçen ay eğitimlerine başladı. UFRAD Derneği Başkan Yardımcısı Osman Bilge başvuruların kendilerini çok tatmin ettiğini ve talebin giderek arttığını söylüyor. Bilge, “İlk eğitimde 12 kişiye ulaştık. Bayramdan sonraki eğitimler dolacak. 20 kişilik sınıflarda hem akşam hem gündüz eğitimler vereceğiz” diyor.

Franchising Sisteminin Babası Singer’in Yaratıcısı

Franchising sistemi ilk olarak 1850’li yıllarda ABD’de uygulanmaya başladı. Singer dikiş makinesi’nin Mucidi Isaac Singer’in karşılaştığı iki önemli problem sistemin temellerinin atılmasına sebep oldu: Dikiş makinelerini yapmak için gerekli sermayeden yoksun olması ve potansiyel müşterilerin makine kullanımı konusunda gerekli eğitim almadan makineleri almaya gönülsüz olmaları… Singer satış haklarını devrettiği bölgesel işadamlarından belirli bir lisans ücreti alarak sermaye sorununu çözdü ve bölgelerdeki satıcıların müşterileri eğitmesinin de sorumluluğunu üstlenmesini sağladı. Singer’in dağıtım ağı böylece franchising sektörünün temellerinin atılmasını sağladı. Bugünkü anlamıyla iş formatı olan franchising ise İkinci Dünya Savaşı sonrasına ekonomi lügatine girdi. Milyonlarca kadın ve erkeğin savaştan dönmesiyle patlayan nüfus her türlü servis ve ürüne ihtiyacı artırdı. Franchising de özellikle fast food, otel, emlak gibi alanlarda hızlı büyümeye cevap veren destekleyen bir iş modeli olduğu için tercih edildi. 1990’lı yılların başında franchising’e katılmış bulunan işletme sayısı dünya çapında 540 bin civarındayken bugün 2 milyona yaklaştığı tahmin ediliyor.

Türkiye’de Uygulama 1985 Yılında Başladı

ü  Türkiye’de ilk yerli franchising uygulaması 1985 yılında Turyap ile başladı.

ü  Türkiye’de ilk yabancı franchising uygulaması ise McDonald’s ile 1986 yılında başladı.

ü  Franchising sisteminin sağlıklı bir şekilde yerleşmesi için 1991’de Ulusal Franchising Derneği kuruldu.

ü  1991’de franchise veren bir yerli, dört tane de yabancı marka bulunurken bu sayı 2007’de 800’e ulaştı

ü

Ünlüler de Franchise’ı Tercih Ediyor

Bugüne kadar Türkiye çapında 338 işletmeye franchise verdiklerini belirten Turyap Yönetim Kurulu Üyesi Başak Soner, “Franchising, müşterilerde güven duygusu oluşturuyor. İnsanlar markalı emlak şirketlerinden yapacakları kiralama ve satın alma işlemlerinde herhangi bir usulsüz uygulama ile karşılaşmayacaklarını biliyorlar. Ülkemizde gayrimenkul alım-satımının ön plana çıkmasıyla bu işi yapanlar markalı olma yarışı içine girdiler. ‘Bir hizmeti en iyi marka sattırır’ düşüncesi de emlak sektörüne bu anlayışı kazandırdı” diyor. Soner, sektöre olan ilginin artmasının “emlakçı” profilini de değiştirdiğini söylüyor. Soner, “Nitekim, artık meslek olarak emlakçılığı seçen kişilerde eğitim (yüksekokul mezunu olma) şartı aranıyor. Eğitim düzeyi arttıkça, piyasadaki alım- satım işlemlerinin kalitesinin yükseleceği öngörülüyor. Ünlüler de sektöre girmek istediklerinde zincir emlak şirketlerini tercih ediyorlar” diyor. Turyap’tan franchise almanın bedeli 6 bin ila 15 bin dolar arasında değişiyor.

Franchisee bayilikten farklı olarak markayı kullanmak için başlangıçta veya franchising sözleşmesi boyunca bir bedel öder. Franchise alan ulusal reklam ve tanıtım kampanyalarına mali olarak katılır. Franchise işletmeler gerek işyerinin görüntü ve dekorasyonu olarak, gerekse işletmecilik prensipleri açısından birbirinin tıpatıp aynısıdır. Franchising sözleşmelerinde bayiliklerin aksine markayı kullanma süresi ve kullanma yetki alanı (yalnız bir mahal ve bölge) yer alır. Franchise ilişkisi, ana şirket-bayilik ilişkisi ile karşılaştırıldığında çok daha hassastır. Bağımlılık ve bağımsızlık kriterleri açısından incelendiğinde her ne kadar franchisee’den kendini bağımsız olarak hissetmesi istense de (ki büyük ölçüde böyledir) bayi ile karşılaştırıldığında bayi çok daha bağımsızdır. Bayi seçiminde bayiinin sahip olduğu dükkan veya işyeri bayiinin mali gücü gibi kriterler önem kazanırken, franchisee seçiminde şahsın kişisel özellikleri ve iş tecrübesi ön plana çıkar.

Franchising’in acentelikten farkı nedir?
Franchise şartlarının hiçbiri acentelikte yoktur. Acentelikte, marka ve isim birliği bulunmaz, destek sadece mal ve bölge ile sınırlı kalır. Satış veya cirodan bedel ödenmesi de söz konusu değildir. Acentelik ağırlıklı olarak ticari aracılık ve ilgili muamelelerin takibinden oluşur. İki sistem arasındaki farkı daha iyi anlamak için Türk Ticaret Kanunu’nun 116-134 maddelerindeki acentelik tanımına bakmak lazım. Bu maddelere göre; “Acente ana firma hesabına kendi adına ticaret yapar. Ana firmanın Türkiye’de şubesi yoksa ana firma adına da yapılabilir. Ana firma adına hak koruma amacı ile hareket eder, dava açar, kendisine dava açılır, para tahsil edemez (özel izin gerekir), mukavele yapamaz (özel izne tabi), piyasa hakkında ana firmaya bilgi verir, alım satım dışında yaptığı hizmetler karşılığını ana firmadan isteyebilir.”

Sözleşmenin akdi ile ‘Lump Surn Fees’ denilen bir ön ödeme yapılıyor. Ayrıca ‘Royalty’ adında devamlı ve belli dönemler halinde yapılan ödemeler söz konusu. Royalty ödemeleri genellikle brüt ciro üzerinden hesaplanıyor ve cironun bir oranı şeklinde saptanıyor. Nadiren aylık maktu ücretler halinde de belirlenebiliyor. Franchisor verdiği destek hizmetleri için ek ödemeler de isteyebiliyor. Ödemelerin ne şekilde yapılacağı da (nakit, açık hesap, akreditifli ödemeler) sözleşmenin bu başlığı altında düzenleniyor.

Yurtdışına franchising veren Türk firmaları nereden bulunabilir?
Bu konuda master lisan, master franchising gibi kavramlardan söz ediliyor… Bunlar farklı sistemler mi?
Yurtdışına franchise veren firmalar bunu genellikle tüm ülkeyi tek bir girişimciye master franchising vererek yapıyor. Daha açık bir anlatımla master lisans; bir franchisor firmanın bir ülke ya da belli bir bölge için, bir başka kişiye ya da firmaya kendisi adına franchise verme yetkisini tanıması. Franchisor firma kendi ülkesi dışındaki ülkelerde tek tek franchise verme yerine, o ülke için bir master lisansör buluyor ve o ülke içinde franchise verme yetkisini devrediyor. Bu yetkiyi içeren sözleşmeler master lisans bazen yalnız bir ülkeye değil, birkaç ülkeyi kapsayabiliyor. Bildiğimiz kadarıyla ticari temizlik şirketi Jani-King, Türkiye’de bu yöntemle yapılanırken, bazı Türk firmaları da bu yöntemle dışa açıldı. Mado ve Hacıoğlu bu yöntemi tercih eden firmalardan. Size önerimiz, ilgilendiğiniz firmayı doğrudan arayarak, görüşmeniz olacak.

Franchising’in Türkiye’de yasal alt yapısı mevcut mu?
Başlangıçta ülkemizde franchising konusundaki hukuki düzenlemeler mevcut genel kanunlar çerçevesinde yürütülmekteyken, 1994 tarihli ‘Rekabetin Korunması Hakkındaki Kanun’ ve bu kanun uyarınca 1998 yılında Rekabet Kurulu tarafından çıkarılan ‘Franchise Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’ ile daha sağlıklı şekilde uygulama imkanına kavuşmuş durumda